Budowa domu murowanego zimą: kiedy murować, a kiedy naprawdę przerwać

Dom murowany powstaje z materiałów, które wiążą dzięki wodzie: beton fundamentów i stropów, zaprawa w spoinach, tynki i wylewki. Każdy z nich twardnieje w reakcji chemicznej cementu lub wapna z wodą, a tempo tej reakcji silnie zależy od temperatury. Dlatego w budownictwie murowanym zima jest realnym czynnikiem, a nie przesądem. Warto jednak wiedzieć dokładnie, co się dzieje, bo granica nie przebiega na zerze stopni, a wiele prac można prowadzić dalej.

Woda zamarzając zwiększa objętość o około 9%. Jeśli zamarznie w świeżej zaprawie lub betonie, zanim osiągną odpowiednią wytrzymałość, lód rozsadza ich strukturę od środka. Spoina, która zamarzła w pierwszych godzinach, po odwilży może się kruszyć, a mur traci nośność i szczelność.

Drugie zjawisko to spowolnienie wiązania. Przy temperaturze około +5 °C reakcja cementu przebiega wielokrotnie wolniej niż przy +20 °C, a w okolicach −10 °C praktycznie się zatrzymuje. Dlatego w praktyce budowlanej przyjmuje się, że do zwykłych prac murowych potrzebna jest temperatura co najmniej około +5 °C, utrzymująca się także w nocy w pierwszych dobach po wykonaniu.

• Powyżej +5 °C: prace murowe i betonowe prowadzi się normalnie, z pielęgnacją jak jesienią.
• Od około 0 do +5 °C: murowanie jest możliwe przy ochronie świeżego muru przed nocnym przymrozkiem i opadami. Betonowanie wymaga już technologii zimowej.
• Poniżej 0 °C: tradycyjne zaprawy na budowie się nie sprawdzają. Część producentów oferuje zaprawy z domieszkami do pracy w niskich temperaturach, zawsze z określonym przez producenta zakresem i warunkami. Beton wylewa się tylko z pełną technologią zimową.
• Silny mróz, poniżej około −10 °C: rozsądny wykonawca wstrzymuje prace mokre. Koszt ochrony rośnie szybciej niż zysk na czasie.

Betonowanie w obniżonej temperaturze opisują norma PN-EN 206 z krajową normą uzupełniającą PN-B-06265, a wykonawstwo murów zasady wynikające z Eurokodu 6 (PN-EN 1996) i zaleceń producentów materiałów. W każdym przypadku decyduje prognoza na kilka dni, a nie temperatura w chwili rozpoczęcia pracy.

Gdy harmonogram wymaga betonowania zimą, na przykład stropu lub płyty fundamentowej, stosuje się zestaw środków, a nie jeden dodatek:

• cement o szybkim przyroście wytrzymałości i domieszki przyspieszające, w betonie zbrojonym wyłącznie bezchlorkowe,
• mieszankę dostarczaną z wytwórni w podwyższonej temperaturze,
• niski stosunek wody do cementu, bez dolewania wody na budowie,
• przykrycie folią i matami termoizolacyjnymi, a przy silniejszym mrozie dogrzewanie,
• pomiar temperatury betonu w czasie, który pozwala ocenić przyrost wytrzymałości.

Kluczowe pojęcie to wytrzymałość krytyczna, zwykle przyjmowana na około 5 MPa. Po jej osiągnięciu beton może zamarznąć bez uszkodzenia struktury. Do tego momentu trzeba go chronić.

Najczęstszy scenariusz dla domu murowanego to doprowadzenie budowy jesienią do stanu surowego otwartego lub zamkniętego i przerwa na najzimniejsze tygodnie. Żeby wiosną nie naprawiać szkód, trzeba zabezpieczyć budynek:

• zakryć korony murów folią lub papą, żeby woda nie wnikała w pustaki i nie zamarzała w ich komorach,
• odprowadzić wodę z rur spustowych i stropów z dala od fundamentów,
• zabezpieczyć składowane materiały przed zawilgoceniem, szczególnie bloczki i worki z zaprawą,
• przed wznowieniem prac ocenić stan murów i stropów, zanim zacznie się kolejną warstwę.

Mur, który przez zimę stał przykryty, wiosną jest suchszy i gotowy do dalszych prac. Mur pozostawiony z odkrytą koroną potrafi nasiąknąć wodą i wymagać długiego suszenia przed tynkami.

Zima nie musi zatrzymywać całej budowy. W budynku zamkniętym, z oknami i drzwiami, można prowadzić instalacje elektryczne i hydrauliczne, montaż okien, prace dachowe przy suchej pogodzie oraz przygotowanie pod tynki. Tynki i wylewki ruszają wtedy, gdy wnętrze da się stabilnie ogrzać, zwykle do co najmniej +5 °C, a lepiej wyżej, z wentylacją odprowadzającą wilgoć.

Dobrze zaplanowany harmonogram wykorzystuje zimę na prace suche i daje wiosną gotowy, wyschnięty budynek do wykończenia. Więcej o etapach i czasie budowy przeczytasz w artykule ile trwa budowa domu krok po kroku, a o porównaniu technologii w tekście dom murowany czy szkieletowy.

Czy można murować przy temperaturze bliskiej zera?

Tak, przy ochronie świeżego muru przed nocnym przymrozkiem i opadami, albo z zaprawą przeznaczoną przez producenta do niskich temperatur, w podanym przez niego zakresie. Decyduje prognoza na kolejne doby.

Czy dom murowany budowany zimą jest gorszej jakości?

Nie, jeśli prace mokre prowadzi się z zachowaniem technologii zimowej lub przerywa się je w silny mróz. Wady powstają wtedy, gdy zaprawa lub beton zamarzną przed osiągnięciem wytrzymałości.

Czy na zimę trzeba przykrywać mury?

Tak. Odkryta korona muru zbiera wodę, która zamarza w pustakach. Przykrycie folią lub papą to niewielki koszt w porównaniu z naprawą i suszeniem wiosną.